Małgorzata Giermaz
26.11.2025 / 18:23Bolesław Cybis (1895 - 1957), malarz i miłośnik awangardy, urodził się w folwarku Massandra na Krymie, ale szybko wyjechał do Charkowa i Stambułu, gdzie tworzył szyldy teatrów, kawiarni i ceramiczne fajki. Uczęszczał do ASP w Warszawie, brał udział w warsztatach plenerowych w Kazimierzu Dolnym i coraz chętniej eksperymentował z fakturą i kolorystyką obrazów. W 1939 roku Cybis dostał zaproszenie na Wystawę Światową w Nowym Jorku. W 1942 roku w New Jersey otworzył Cybis Porcelain Art.
Josif Evstafievich. „Pałac Massandry”, przed 1914. Fot. Sicklemoon. Domena publiczna, Wikipedia.
„Nie ma dobrego obrazu, źle namalowanego. Najwybitniejszym dziełom sztuki towarzyszy zawsze doskonałe rzemiosło”.
Jan Zamoyski, malarz i współtwórca Bractwa św. Łukasza o awangardzie
Carlo Bossoli. "Kościół w Massandrze", 1842.
Fot. Kosun. Domena publiczna, Wikipedia.
Urodził się 6 czerwca 1875 roku w folwarku Massandra na Krymie w zamożnej rodzinie, w której dbano o wykształcenie dzieci. Bolesław Cybis często się przeprowadzał, mieszkał w Grodnie, Jałcie i Wilnie. W tamtejszej Szkole Realnej poznał podstawy kompozycji i rysunku. W 1912 roku zamieszkał w Petersburgu, lecz po ukończeniu piątej klasy wyjechał do Charkowa. Trzy lata później artysta rozpoczął studia w Szkole Sztuk Pięknych. Już wtedy pociągała go awangarda, futuryzm, kubizm i "prymitywna" ludowa sztuka. Zachwycony możliwościami, jakie dawała, Bolesław Cybis zapisał się do „Stowarzyszenia Siedmiu” i współpracował z miejskim teatrem.
Pierwsze awangardowe dzieła
W 1919 roku Bolesław Cybis opuścił Rosję. Zaniepokojony sowiecką ekspansją uciekł do Stambułu, ówczesnej stolicy Turcji. W mieście malarz głodował i był bezdomny, ale poznał rosyjskich emigrantów, z którymi założył Związek Artystów Plastyków. Na życie zarabiał tworzeniem plakatów i reklam. W listach do matki pisał:
"Chciałbym bardzo pracować, tyle dobrych kompozycji mam zamyślonych, lecz cóż, ani farby, ani miejsca nie mam. Nocuję na podwórzu, pod murem, razem z jednym marynarzem...”.
Przeprowadzka do Warszawy
20 lipca 1923 roku Bolesław Cybis zamieszkał na Placu Trzech Krzyży w Warszawie. Pracował w zakładzie ceramicznym Kazimierza Czechowskiego i Andrzeja Wojnackiego na ul. Czerniakowskiej. Od września uczęszczał na zajęcia Tadeusza Pruszkowskiego i Władysława Skoczylasa w tamtejszej Szkole Sztuk Pięknych (późniejszej Akademii Sztuk Pięknych).
Akademia Sztuk Pięknych Warszawa.
Fot. Wisła. Domena publiczna, Wikipedia.
Rok później uczestniczył w swoim pierwszym malarskim plenerze w Kazimierzu Dolnym, z którego wrócił z kilkoma obrazami. W 1925 roku malarz ożenił się z Marią Tym i zamieszkał w przęśle Mostu Poniatowskiego, przy budowie którego pracował jego ojciec. Jakiś czas później wyjechał na stypendium do Paryża.
Bractwo św. Łukasza
Artyście spodobał się Paryż. Szczególnie zainteresowała go Wystawa Sztuki Dekoracyjnej. Po powrocie do kraju Bolesław Cybis skupił się na przygotowaniach do kolejnej wystawy, a latem wyjechał na kolejny plener do Kazimierza Dolnego.
Kazimierz Dolny.
Fot. Piotr Zdrowicki. Domena publiczna, Wikipedia.
Parę miesięcy później Bolesław Cybis dołączył do założonego przez profesora Tadeusza Pruszkowskiego Bractwa św. Łukasza. Nowa grupa artystyczna zawdzięczała nazwę średniowiecznym cechom. Jej nadrzędnym celem było dążenie do jak największej sprawności manualnej. Opierając się na kanonie XVI i XVII-wiecznej sztuki członkowie grupy – łukaszowcy – realizowali komercyjne i państwowe zamówienia. Swoje dzieła pokazywali też na wystawach.
Pierwsze sukcesy
W 1927 roku jury Sekcji Plastyków Polskiego Klubu Artystycznego przyznało Bolesławowi Cybisowi pierwszą nagrodę za wybitne dzieła sztuki. Zafascynowany łowieckim folklorem malarz marzył o stworzeniu kolonii artystycznej na Placówce na Młocinach pod Warszawą. Ostatecznie nigdy nie zrealizował tych planów.
Rok później, 4 lutego 1928 roku, w Zachęcie odbyła się pierwsza wystawa Bractwa św. Łukasza. Mimo obaw twórców akty, obrazy historyczne, portrety i sceny rodzajowe spodobały się publiczności. Krytycy chwalili ich za oryginalny styl i rzemiosło. Pozytywne recenzje poskutkowały wystawami w Bydgoszczy i Łodzi oraz nowymi zamówieniami na obrazy.
Nowe wyzwania
W 1929 roku Bolesław Cybis stanął przed nowym wyzwaniem: musiał stworzyć obrazy na zbliżającą się wystawę Bractwa św. Łukasza. Po tym jak namalował „Toaletę”, ironiczne, płaskie i zgeometryzowane dzieło (obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie), a za dotychczasowe dokonania otrzymał Mały Srebrny Medal, wciąż poszukał inspiracji do obrazów. Znalazł je w Afryce Północnej, na Sycylii i we Włoszech.
W 1934 roku dostał zaproszenie na XIX Biennale Sztuki w Wenecji. Wszędzie, gdzie pojawiały się awangardowe dzieła Bolesława Cybisa jego sztuka budziła zachwyt. Artysta bywał też zapraszany na wystawy w Stanach Zjednoczonych.
Najważniejsze wystawy i zamówienia
W połowie lat 30. XX wieku Bolesław Cybis został członkiem Bloku Zawodowych Artystów Plastyków. Wystawy w Baltimore, Berlinie i San Francisco zbiegły się z zamówieniami na freski w Wojskowym Instytucie Geograficznym w Warszawie i dekoracją statku MS Batory.
Znaczek pocztowy o nominale 3 centów wydany z okazji Wystawy Światowej w Nowym Jorku,
1939. Departament Poczty Stanów Zjednoczonych.
Fot. Wfinch. Domena publiczna, Wikipedia.
Po tym, jak w 1935 roku, namalował "Primaverę", jeden ze swoich najsłynniejszych obrazów, Bolesław Cybis stał się rozchwytywanym i zajętym twórcą. Dwa lata później, w 1937 roku, artysta wykonał plafon nad portykiem wejściowym do Pawilonu Polskiego na Wystawę Światową w Paryżu. Po powrocie do kraju autor "Primavery" pracował nad plafonem w Gimnazjum Józefa Piłsudskiego Gdańskiej Macierzy Szkolnej w Gdańsku (dawnym Gimnazjum Polskim) i prowadził zajęcia ze studentami profesora Tadeusza Pruszkowskiego.
Największe zlecenie Bractwa św. Łukasza
W 1939 roku, w Zachęcie odbyła się jubileuszowa wystawa Bractwa św. Łukasza. Po tym wydarzeniu artyści otrzymali zamówienie na cykl siedmiu obrazów inspirowanych historią Polski. Nie spodziewali się, że będzie to ich największe i najbardziej intratne zlecenie.
Bolesław Cybis, Jan Zamoyski. „Niebo Polskie”, rekonstrukcja,
1939. Gimnazjum Józefa Piłsudskiego Gdańskiej Macierzy Szkolnej Gdańsk.
(Dawne Gimnazjum Polskie).
Fot. Augustiański. Domena publiczna, Wikipedia.
Bolesław Cybis pracował nad obrazami w przerwach pomiędzy wykładami w pracowni Tadeusza Pruszkowskiego. Rok później jego dzieła zostały zaprezentowane na Wystawie Światowej w Nowym Jorku. Artysta zobowiązał się też przygotować dwa freski do Pawilonu Polskiego.
Cybis Porcelain Art
Na początku lat 40. XX wieku Bolesław Cybis na stałe osiedlił się w Stanach Zjednoczonych. Malarz zainwestował pieniądze w Cybis Porcelain Art, autorskie studio figurek i rzeźb z ceramiki. Działalność manufaktury przyniosła mu pieniądze i rozpoznawalność. W 1945 roku dzieła Bolesława Cybisa znalazły się w Instytucie Sztuki w Detroit, a pięć lat później wypożyczono je na wystawę z kolekcji Dayton Art Institute.
Bolesław Cybis był twórcą, którego dzieła doceniono dopiero po śmierci. Był niekwestionowanym mistrzem amerykańskiej awangardy. Jego obrazy i inne dzieła podobają się kolekcjonerom na całym świecie.
Źródła:
