Małgorzata Giermaz
08.10.2025 / 00:00W 1887 roku Jacek Malczewski (1854 - 1929), malarz, rysownik i symbolista, namalował "Przy fortepianie", obraz , który po latach znalazł się w Muzeum Narodowym w Warszawie, skąd w 1944 roku podczas Powstania Warszawskiego został skradziony. Dwukrotnie sprzedane dzieło powróciło do Muzeum Narodowego w Warszawie 15 czerwca 2020 roku.
„Jest to głęboki poeta i ogromny, do samego dna oryginalny talent malarski, złączeni w jednym człowieku. Niekiedy przychodzi żałować, że z tej głębokiej poezji, z tego bogactwa myśli i uczuć nie można znać nic więcej nad to, co z wielkim talentem, lecz zacieśnionymi środkami malarstwa, ukazują jego obraz”.
Stanisław Witkiewicz o Jacku Malczewskim
Przyszedł na świat 14 marca 1854 roku w Radomiu w zubożałej szlacheckiej rodzinie, która tytułowała się herbem Tarnawa i była spokrewniona m. in. z pisarzem Jarosławem Iwaszkiewiczem. Ojciec Jacka Malczewskiego przywiązywał wagę do wykształcenia syna i dwóch córek – młodszej Heleny i starszej od niej Bronisławy. W 1872 roku Jacek Malczewski zaczął studia w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie w klasie Władysława Łuszczkiewicza i Feliksa Szynalewskiego. Przez jakiś czas malarz podróżował po Azji Mniejszej, Austrii i Francji, gdzie szukał inspiracji do obrazów.
W 1897 roku Jacek Malczewski założył Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”. Uczestniczył wtedy w wystawach, na których prezentował ikoniczne prace, tj. „Błędne koło”, „Thanatos”, „Melancholia” i „Wigilia na Syberii”. Jacek Malczewski był wykładowcą w Szkole Artystycznej dla Kobiet Teofili Certowicz, na krakowskiej ASP i w Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet Marii Niedzielskiej. Malarz zmarł 9 października 1929 roku w Krakowie.
Charakterystyka obrazu
Późniejsze dzieje obrazu
Obraz Malczewskiego w Nowym Jorku i Londynie
W 2019 roku Muzeum Narodowe poinformowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponownej sprzedaży obrazu „Przy fortepianie” w domu aukcyjnym Roseberys w Londynie. Wątpliwości na temat proweniencji pracy rozwiała Paulina Szymalak - Bugajska, kierowniczka działu sztuki Muzeum Jacka Malczewskiego w Radomiu. Według niej wystawione na sprzedaż dzieło było tym samym obrazem, który zaginął w czasie II wojny światowej.
Błyskawiczny powrót do Warszawy
"Dzisiaj mamy wielką przyjemność zaprezentować kolejne dzieło, które zostało odzyskane przez Polskę. Strata wojenna, obraz Jacka Malczewskiego. Pierwszy obraz Jacka Malczewskiego, który udało nam się odzyskać”.
Obraz „Przy fortepianie” Jacka Malczewskiego to mało znana praca jednego z najwybitniejszych polskich symbolistów przełomu XIX i XX wieku. Restytucja polskich strat wojennych to trudne i wymagające zadanie, jednak radość z odzyskanego obrazu przewyższa włożony wysiłek. Dobrym przykładem jest tu praca „Przy fortepianie” autorstwa Jacka Malczewskiego.
Źródła:
