Podczas 404. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, które zakończyło się w czwartek biskupi podpisali trzy dokumenty dot. „Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce”.

- Pierwszym jest porozumienie pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski a Konferencjami Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich i Żeńskich w Polsce. Drugim są zasady funkcjonowania komisji, a trzecim dokumentem jest statut regulujący funkcjonowanie komisji - powiedział bp Sławomir Oder podczas czwartkowej konferencji prasowej po obradach.

Według dokumentów, głównym celem Komisji jest „zbadanie rozmiaru i charakterystyki zjawiska wykorzystywania osób małoletnich w Kościele w Polsce z uwzględnieniem zmieniającego się kontekstu prawnego, społecznego i historycznego oraz wysłuchanie osób skrzywdzonych”.

Podkreślono, że Komisja „nie ma charakteru śledczego ani nie zastępuje organów wymiaru sprawiedliwości”. „W razie podejrzenia popełnienia przestępstwa ma powiadomić właściwe organy państwowe i kościelne zgodnie z przepisami prawa” - czytamy w dokumencie.

Wskazano, że skład Komisji powinien być autonomicznie proponowany przez przewodniczącego Komisji. „Ten z kolei powinien być powoływany przez KEP po uzyskaniu akceptacji przez Radę Stałą KEP i KWPZM oraz KWPŻZZ (Konferencja Wyższych Przełożonych Męskich Zgromadzeń Zakonnych oraz Konferencja Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych - PAP), mając na względzie, aby osoba przewodniczącego pozwalała na rzeczywiste, uzasadnione i powszechne przekonanie co do tego, że będzie on potrafił zrealizować cele Komisji w sposób bezstronny i uczciwy”.

Kandydata na jej przewodniczącego przedstawi abp Wojciech Polak - poinformowano podczas konferencji po Zebraniu Plenarnym.

Prymas Polski zapewnił, że podejmie się znalezienia właściwej osoby „jak najszybciej”. Zastrzegł jednak, że nie będzie składał żadnych obietnic, bo wymaga to szukania i rozmów. Zastrzegł, że to stanowisko mógłby objąć zarówno mężczyzna jak i kobieta.

Wspomniał, że z Komisją będą mogły współpracować zespoły eksperckie.

Może ona podjąć współpracę m.in. Instytutem Pamięci Narodowej, Państwową Komisją do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Rzecznikiem Praw Dziecka, organami ścigania i organami wymiaru sprawiedliwości, organizacjami pozarządowymi i instytucjami zajmującymi się zjawiskiem wykorzystania seksualnego małoletnich, których zasady działania nie stoją w sprzeczności z ideami chrześcijańskimi - wskazano w dokumentach.

Z porozumienia między Konferencją Episkopatu Polski, Konferencją Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce i Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce dotyczącego powołania Komisji wynika, że „powinna być finansowana w ramach działalności statutowej Fundacji Świętego Józefa Konferencji Episkopatu Polski (...) w sposób nienaruszający niezależności Komisji”.

„Szczegółowe rozwiązania dotyczące finansowania działalności Komisji, przepływu środków finansowych oraz sposobu ich rozliczania zostaną uzgodnione w umowie zawartej pomiędzy Komisją a Fundacją Świętego Józefa Konferencji Episkopatu Polski” - czytamy w porozumieniu.

Bp Oder poinformował, że Komisja będzie pracowała przez trzy lata z ewentualną możliwością przedłużenia, jeżeli będą tego wymagały okoliczności. Zakres jej badań obejmie lata 1945-2026. - Od roku 1945 do dnia powstania Komisji, czyli do 11 marca br. - powiedział bp Oder.

W dokumentach czytamy, że „Komisja powinna składać się z osób o różnych kompetencjach, dysponujących warsztatem – optymalnie naukowym – historycznym, prawnym, psychologicznym lub seksuologicznym oraz socjologicznym i teologicznym oraz mających doświadczenie w pracy z pokrzywdzonymi.

Nie mogą jednak do niej należeć „członkowie KEP, KWPZM, KWPŻZZ oraz osoby, które z jakichkolwiek przyczyn mogłyby być narażone na konflikt interesów, w tym osoby, wobec których pojawił się formalnie lub publicznie wiarygodny zarzut dopuszczenia się wykorzystania seksualnego, osoby skrzywdzone wykorzystaniem seksualnym w Kościele oraz dziennikarze”.

Decyzję o rozpoczęciu prac nad powołaniem Komisji biskupi podjęli na 394. Zebraniu Plenarnym KEP, które obradowało w marcu 2023 r. Zasady jej funkcjonowania opracował zespół pod kierunkiem abp Wojciecha Polaka. Szczegóły prawne doprecyzował powołany w czerwcu 2025 r. zespół kierowany przez bp. Sławomira Odera. W międzyczasie powołano diecezjalną Komisję w archidiecezji łódzkiej. Z kolei 12 lutego br. Komisja Wyjaśnienie i Naprawa spraw wrażliwych diecezji sosnowieckiej, przedstawiła pierwszą część raportu w sprawie wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w diecezji. Gremium to powołano po skandalach seksualnych z udziałem duchownych, które odbiły się szerokim echem w mediach.

Jeśli Episkopat nie zdecydowałby się na powołanie Komisji ogólnopolskiej, to powołanie diecezjalnych zapowiedzieli metropolita częstochowski, krakowski i wrocławski. (PAP)

mgw/ iżu/ mark/