Uroczystość, którą zorganizowały Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych (UdSKiOR) oraz Ambasada RP w Rzymie, to część obchodów 82. rocznicy bitwy o Monte Cassino.

Uczestniczyli w niej weterani, żołnierze 2. Korpusu Polskiego: mjr Władysław Dąbrowski oraz Stanisław Guścin, członkowie rodzin żołnierzy, przedstawiciele organizacji kombatanckich i środowisk polonijnych, harcerze z całej Polski oraz reprezentanci władz państwowych i samorządowych Polski i Włoch. Obecni byli także m.in. zastępca szefa UdSKiOR Michał Syska, konsul generalny RP w Rzymie Bartosz Skwarczyński, przewodniczący sejmowej Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu Piotr Adamowicz oraz córka generała Andersa Anna Maria Anders.

Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell przypomniał, że Acquafondata została ciężko doświadczona w czasie II wojny światowej. - Zniszczenia tego miasta i cierpienia, jakich doznała tutejsza ludność, przywodzą nam na myśl to, co stało się w czasie II wojny światowej w Polsce – powiedział.

- To miejsce jest nam bliskie, tak bardzo bliskie, przede wszystkim z tego powodu, że w tym miejscu, w tej miejscowości, znajdował się jeden z dwóch naszych najważniejszych cmentarzy polowych, dopóki nie wybudowano - a stało się to bardzo szybko, bo już w roku 1945 - tego pięknego, okazałego cmentarza na stokach Monte Cassino - podkreślił.

Dodał, że „Acquafondata jest nam tak bardzo bliska również dlatego, że miejscowa ludność wciąż pamięta o naszych żołnierzach i jest to pamięć bardzo dobra”.

Burmistrz Acquafondata Marina Di Meo zaznaczyła, że „podczas, gdy świat upadał pod uderzeniami armat, polscy żołnierze dali przykład człowieczeństwa, które do dziś nas wzrusza”.

- Nazywali nasze kobiety matkami albo siostrami, z szacunkiem, który przypominał utracony dom. Dzielili się swoimi racjami żywnościowymi z naszymi dziećmi, wkładając im jedzenie do wiaderek, gdy głód ściskał wnętrzności. Przywrócili modlitwę w naszych kościołach, świadcząc o wierze chrześcijańskiej, której żadna dyktatura nie zdołała ugasić – podkreśliła.

Podczas upamiętnienia minister Parell wręczył medale „Pro Bono Poloniae”.

Uroczystości w miejscu pierwotnego cmentarza polowego polskich żołnierzy poprzedziło złożenie wieńców przed włoskim pomnikiem „Poległych na wszystkich frontach” oraz przy pomniku 2. Korpusu Polskiego. Krzyż na monumencie został wykonany przez polskich żołnierzy z gąsienic zdobytego przez nich niemieckiego czołgu.

Przez Acquafondata biegł jeden z dwóch głównych szlaków komunikacyjnych określanych „Drogą do Piekieł”, którym docierało zaopatrzenie dla walczących o masyw Monte Cassino żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. W związku z tym w miasteczku założono jeden z dwóch polowych cmentarzy polskich żołnierzy, głównie z 5. Kresowej Dywizji Piechoty i 4. Pułku Pancernego „Skorpion”. Drugi taki polowy cmentarz, gdzie chowano żołnierzy 2. Korpusu Polskiego, znajdował się w San Vittore del Lazio.

W Acquafondata pochowano m.in. por. Stefana Bortnowskiego, dowódcę 1. szwadronu czołgów 4. Pułku Pancernego. To na jego grobie - jak przypomina na swoim portalu IPN - ustawiono krzyż z gąsienic, prawdopodobnie pochodzących z transportera opancerzonego Universal Carrier, ozdobiony wizerunkiem orderu wojennego Virtuti Militari. Po ekshumacji poległych żołnierzy i przeniesieniu ich szczątków w 1945 r. na stały Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino, krzyż z grobu por. Bortnowskiego - już bez odznaczenia, ale z pasyjką - ustawiono w Acquafondata na rozstaju dróg zwanym „Miglio” (mila).

Dzięki inicjatywie prezesa Ogniska Polskiego w Turynie Mieczysława Rasieja oraz pochodzącego z Acquafondata Romano Neriego 18 maja 1996 r. odsłonięto pomnik, w którym wykorzystano historyczny krzyż. Projektantem był architekt Pietro Rogacień, syn żołnierza 2. Korpusu. Na cokole z białego marmuru umieszczono dwujęzyczny napis upamiętniający poległych i pochowanych tam pierwotnie polskich żołnierzy.

Z Acquafondata Katarzyna Krzykowska (PAP)

ksi/ rtt/ mick/