Protest we Wrześni rozpoczął się na przełomie marca i kwietnia 1901 r., po odczytaniu uczniom Katolickiej Szkoły Ludowej pisma informującego o wprowadzeniu obowiązku nauczania religii i śpiewu kościelnego w języku niemieckim. Symbolem sprzeciwu stała się postawa Bronisławy Śmidowiczówny, która zwróciła nauczycielowi niemiecki katechizm, trzymając podręcznik przez fartuszek.

20 maja, gdy dzieci trwały w proteście i na pytania zadawane po niemiecku konsekwentnie odpowiadały po polsku, inspektor szkolny zatrzymał 26 uczniów na dwie godziny. Po tym czasie część dzieci zwolniono, a 14 uczniów ukarano chłostą. W reakcji na te wydarzenia przed szkołą zebrał się wzburzony tłum. Rodziców, którzy najaktywniej uczestniczyli w demonstracji, postawiono przed sądem. Na ławie oskarżonych znalazło się 26 osób, z których 20 ukarano.

Środowe uroczystości rocznicowe we Wrześni rozpoczęła msza św. odprawiona w kościele farnym, której przewodniczył prymas Polski abp Wojciech Polak. W homilii hierarcha podkreślił, że „dzieci wrzesińskie nie narzucały innym swej wiary i swojego języka”, tylko nie zgadzały się, by ktoś inny im to narzucał siłą. Prymas zaznaczył także, iż strajkujący stawali w obronie „podstawowego prawa człowieka, jakim jest prawo do własnego języka”.

- Dzieci wrzesińskie swoim protestem pokazały, że patriotyzm, jak nam przypominał w książce „Pamięć i tożsamość” papież Jan Paweł II, to właśnie umiłowanie i obrona tego, co ojczyste: historii, tradycji, języka. (...) To postawa, która broni uciskanych, która nie godzi się na niesprawiedliwość i dyskryminację. To wołanie o dostrzeżenie tych, którzy są pozbawieni głosu, którzy są mniejszością, którzy pragną pozostać sobą w ojczystym kraju - powiedział prymas.

Przed nabożeństwem abp Polak poświęcił kościelny witraż upamiętniający strajkujące wrzesińskie dzieci.

Po mszy, około godz. 17.30 przy Pomniku Dzieci Wrzesińskich rozpoczęły się główne uroczystości rocznicowe. W obchodach wzięli udział przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, oraz poczty sztandarowe lokalnych szkół, a także mieszkańcy miasta.

Sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP Wojciech Kolarski odczytał okolicznościowy list od głowy państwa. Prezydent Karol Nawrocki ocenił w nim, że postawa uczniów z Wrześni dla władz pruskich była „wyraźnym ostrzeżeniem, że kulturkampf nie przyniesie oczekiwanego skutku, działo się wręcz odwrotnie”.

- Wrzesiński strajk szkolny stał się symbolem obrony polskości i do dziś ma wielkie znaczenie dla całego naszego narodu. Solidarne poparcie uczniowskiego protestu, ponad granicami mocarstw zaborczych, było bardzo ważnym doświadczeniem zwiastującym odrodzenie się niepodległej RP - napisał prezydent.

Burmistrz Wrześni Tomasz Kałużny zaznaczył, że strajkujące dzieci wrzesińskie walczyły o swoją tożsamość i godność mimo narażania siebie i swoich rodzin na szykany i represje. Podkreślił przy tym, że protest dzieci z Wrześni zainspirował uczniów do podobnych strajków w całym zaborze pruskim.

- By być Polakiem, trzeba pamiętać. Trzeba wracać do przeszłości. Bo mimo, że historia to jest to, co już minęło, co przeszło, to jest ona fundamentem naszej tożsamości. A jej upamiętnienie to wyraz naszego szacunku dla tych, którzy walczyli o wolność - powiedział samorządowiec.

Na zakończenie środowych obchodów zaplanowano koncert zespołu Arka Noego.

Wydarzenia wrzesińskie sprzed 125 lat zapoczątkowały falę podobnych strajków szkolnych w zaborze pruskim. Ich apogeum przypadło na 1906 r., kiedy jednocześnie protestowało około 75 tys. dzieci w blisko 800 szkołach.

Obie izby parlamentu przyjęły uchwały upamiętniające 125. rocznicę strajku dzieci wrzesińskich. Według uchwały Senatu protest „stał się jednym z najbardziej poruszających symboli polskiego oporu przeciwko bezwzględnej polityce germanizacyjnej zaborcy pruskiego”. W okolicznościowej uchwale Sejmu zapisano, że strajk wrzesińskich uczniów pozostaje symbolem walki o przetrwanie polskiej tożsamości narodowej, a jego uczestnicy stali się inspiracją dla kolejnych pokoleń młodych Polaków.

Autorzy uchwały przypomnieli, że strajki relacjonowała zagraniczna prasa, co prowadziło do protestów międzynarodowej opinii publicznej. Pokolenie uczestników wielkopolskich strajków szkolnych wzięło czynny udział w odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 1918–1921. (PAP)

szk/ lm/