Apel skierowano do prezydenta w związku z uchwaloną 3 lipca nowelizacją Prawa oświatowego. Zgodnie z ustawą od 1 września 2026 r. w szkołach podstawowych obowiązywać ma zakaz korzystania z telefonów podczas pobytu ucznia w szkole, także w czasie przerw i zajęć organizowanych poza placówką. W przedszkolach zakazane ma być wnoszenie i używanie telefonów przez dzieci. Przewidziano wyjątki m.in. ze względów zdrowotnych, edukacyjnych i w sytuacjach nagłych.

Podczas środowej konferencji prasowej przed Pałacem Prezydenckim prezes Instytutu Spraw Obywatelskich Rafał Górski podkreślił, że ustawa jest potrzebnym rozwiązaniem systemowym.

– Do tej pory każdy nauczyciel, dyrektor – świadomy – musiał walczyć o ten zakaz sam, musiał się przepychać z rodzicami. To rozwiązanie systemowe powoduje, że w końcu państwo przejmuje odpowiedzialność – powiedział Górski.

Zaznaczył, że z powodu nadmiernego korzystania z urządzeń ekranowych ponad 600 tys. dzieci w Polsce wymaga specjalistycznej opieki psychologów i psychiatrów, a wprowadzenie ustawowego zakazu używania telefonów w placówkach oświatowych jest pierwszym krokiem do rozwiązania tego problemu.

Zakaz może mieć także pozytywny wpływ na zmniejszenie zjawiska tzw. wykluczenia smartfonowego, czyli sytuacji, kiedy dzieci niemające dostępu do urządzeń ekranowych i klasowych grup w mediach społecznościowych i komunikatorach są m.in. poza obiegiem informacji dotyczących życia szkoły i klasy.

W czekającej na podpis prezydenta regulacji prezes ISO widzi również szansę na zmniejszenie poziomu przemocy rówieśniczej.

Sygnatariusze apelu zastrzegli, że nowe przepisy nie ograniczą korzystania ze smartfonów w domach, nie wyeliminują presji rówieśniczej ani nie zastąpią edukacji medialnej, profilaktyki uzależnień czy odpowiedzialności rodziców.

Znaczną część apelu poświęcono sytuacji nauczycieli. Sygnatariusze ocenili, że pedagodzy są obecnie pozostawieni sami sobie wobec problemów związanych z używaniem telefonów przez uczniów, nagrywaniem nauczycieli bez ich zgody czy cyberprzemocą.

„Szacunek dla nauczyciela nie może ograniczać się do przemówień z okazji Dnia Edukacji Narodowej. Musi oznaczać jasne prawo, wsparcie dyrekcji i państwa, przejrzyste procedury oraz ochronę przed nagrywaniem, ośmieszaniem i bezpodstawnym podważaniem jego decyzji” – podkreślono.

Apel podpisali przedstawiciele związków zawodowych nauczycieli, organizacji społecznych i eksperci, m.in. Sławomir Broniarz (prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego), Waldemar Jakubowski (przewodniczący Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”), Sławomir Wittkowicz (przewodniczący Wolnego Związku Zawodowego „Forum-Oświata”, członek Prezydium Forum Związków Zawodowych), Beata Macherzyńska (Koalicja dla Dzieci), Aleksandra Piotrowska (doktor psychologii) i prof. Mariusz Jędrzejko (ekspert w dziedzinie uzależnień i zagrożeń cyfrowych).

W parlamencie ustawę poparli przedstawiciele wszystkich stron sceny politycznej.

Zgodnie z nowelizacją od 1 września 2026 r. uczniowie publicznych i niepublicznych szkół podstawowych nie będą mogli korzystać z telefonów komórkowych i innych urządzeń umożliwiających komunikację, nagrywanie dźwięku lub obrazu. Zakaz ma obowiązywać podczas lekcji, przerw i innych zajęć odbywających się w placówce. Obejmie też zajęcia edukacyjne organizowane poza szkołą, np. lekcje wychowania fizycznego prowadzone na zewnętrznych obiektach sportowych.

Zakazane będzie także wnoszenie i korzystanie z urządzeń elektronicznych przez dzieci podczas ich pobytu na terenie przedszkola, szkoły, w której zorganizowano oddział przedszkolny, oraz innej formy wychowania przedszkolnego, w związku z realizacją zajęć nauczania, wychowania i opieki, a także podczas zajęć organizowanych poza terenem tych placówek.

Od zakazu będą wyjątki: gdy nauczyciel uzna, że urządzenie jest potrzebne uczniom do realizacji zajęć lub sprawdzenia wiedzy, gdy konieczny będzie pilny kontakt ucznia z rodzicami lub gdy wystąpi bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia.

Możliwe będzie także korzystanie przez ucznia z urządzenia elektronicznego za zgodą dyrektora, jeżeli jest to uzasadnione chorobą, niepełnosprawnością lub innymi szczególnymi potrzebami wymagającymi korzystania ze sprzętu specjalistycznego lub aplikacji mobilnej służącej monitorowaniu stanu zdrowia. Wyjątek ten będzie dotyczyć też przedszkolaków.

Odmowa wyrażenia zgody przez dyrektora szkoły lub przedszkola na korzystanie przez ucznia lub wychowanka z urządzenia elektronicznego będzie wymagała pisemnego uzasadnienia.

Szkoły będą mogły tworzyć specjalne miejsca do przechowywania urządzeń. Mają one być zorganizowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo przechowywania oraz ochronę prawa ucznia do prywatności, w szczególności w zakresie uniemożliwienia przeglądania zawartości przez osoby nieuprawnione. Szczegółowe zasady będzie mógł określić dyrektor szkoły.

W przypadku nieprzestrzegania przepisów przez ucznia szkoła będzie mogła stosować działania wychowawcze lub kary przewidziane w statucie placówki. Naruszenie zasad będzie mogło wpłynąć na ocenę zachowania ucznia.

W szkołach ponadpodstawowych, np. liceach czy technikach oraz w szkołach dla dorosłych, nie będzie ustawowego zakazu używania komórek, ale każda szkoła będzie musiała określić w swoim statucie zasady korzystania z nich albo zdecydować o zakazie.

Zakaz nie będzie obowiązywał podczas wycieczek szkolnych i pobytu w internacie (gdzie decyzję o warunkach korzystania przeniesiono na poziom statutu) i podczas korzystania z infrastruktury przedszkola lub szkoły (np. sportowej, którą szkoła udostępnia mieszkańcom) – poza godzinami zajęć.

Na dostosowanie statutów do zmian szkoły będą miały czas do 31 grudnia 2026 r.

Z badania CBOS przeprowadzonego w kwietniu dla PAP wynika, że 85 proc. badanych jest za zakazem używania smartfonów w szkołach podstawowych, a 78 proc. popiera wprowadzenie zakazu korzystania z mediów społecznościowych dla osób poniżej 15. roku życia. (PAP)

ksc/ mir/