Do tegorocznej dwunastej edycji Nagrody POLIN nadesłano sześćdziesiąt zgłoszeń. Spośród pięciu finalistów wybrano laureatów nagrody głównej i dwóch wyróżnień.

Henryka Pogorzelskiego uhonorowano podczas gali, która odbyła się w  środę wieczorem w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie. Podczas uroczystości wręczono także wyróżnienia, które otrzymały Krystyna Szter, animatorka kultury, opiekunka dawnej synagogi w Barczewie w województwie warmińsko-mazurskim oraz Magdalena Czajka, edukatorka, aktywistka w Sieci Forum Dialogu i opiekunka cmentarza żydowskiego w Żelechowie w województwie mazowieckim.

Nagrodę Specjalną odebrali Wolontariusze Muzeum POLIN.

Laureat Nagrody POLIN 2026, Henryk Pogorzelski, jest społecznikiem, regionalistą i niezależnym badaczem dziejów. Z wykształcenia chemik inżynier, z zamiłowania historyk od ponad dwóch dekad przywraca pamięć  o żydowskich mieszkańcach Sokół i okolic. Bada historię lokalnej społeczności żydowskiej od XVI wieku po współczesność. „Jego pracę wyróżniają skrupulatność źródłowa i skupienie na losach osób i rodzin dotkniętych Zagładą” - podkreślono w laudacji.

Henryk Pogorzelski jest inicjatorem i współtwórcą polskiego wydania „Księgi pamięci gminy żydowskiej w Sokołach”, uzupełnionego o przypisy, indeksy i nieznane wcześniej świadectwa. Doprowadził do przetłumaczenia i wydania „Iskry nadziei” Luby Wróbel-Goldberg oraz do dodruku „Wspomnień. Moja wersja” Izaaka (Wacława) Kornbluma. Przetłumaczył także książkę Daniela Izrailita „La profecía del criminal”, wydaną w Argentynie, opisującą losy Mosesa Borowicza z Sokół.  Gromadzi dokumenty, relacje i fotografie.

Dzięki kontaktom z ocalałymi i ich potomkami na całym świecie identyfikuje osoby na dawnych zdjęciach, uzupełnia biografie i przywraca imiona ofiar Zagłady. Dokumentuje również losy ocalałych z Zagłady.

Henryk Pogorzelski inicjuje także upamiętnienia żydowskich mieszkańców Sokół i okolic w formie tablic, akcji na rzecz ochrony cmentarzy żydowskich i miejsc związanych z ich historią. Jako pomysłodawca i fundator przyczynił się też do powstania w Sokałach muralu inspirowanego twórczością Marka Podwala, amerykańsko-żydowskiego artysty upamiętniającego społeczności żydowskie w Polsce. Wieloletnia praca Pogorzelskiego – jak zaznaczono w laudacji - przywraca społeczności żydowskiej należne miejsce w historii regionu, a potomkom ocalałych pomaga odbudowywać więź z ziemią przodków. 

Laureat Nagrody POLIN 2026 otrzymał statuetkę autorstwa Stanisława Zielińskiego oraz nagrodę finansową w wysokości 30 000 zł.

W tym roku kapituła Nagrody POLIN przyznała również dwa wyróżnienia. Pierwsze wyróżnienie otrzymała Krystyna Szter - animatorka kultury, opiekunka dawnej synagogi w Barczewie, od wielu lat zaangażowana w ochronę i popularyzację żydowskiego dziedzictwa Warmii.

Drugie wyróżnienie trafiło w ręce Magdaleny Czajki - społeczniczki, edukatorki, opiekunki cmentarza żydowskiego w Żelechowie. Magdalena Czajka jest także aktywistka w Sieci Forum Dialogu od lat zaangażowaną w przywracanie pamięci o żydowskich mieszkańcach miasta i ich wkładzie w lokalną historię.

Wyróżnione finalistki otrzymały statuetki autorstwa Stanisława Zielińskiego oraz nagrody finansowe w wysokości 15 000 zł.

Dyrektor Muzeum POLIN prof. Dariusz Stola przyznał także Nagrodę Specjalną. Jej laureatami są Wolontariusze i Wolontariuszki Muzeum POLIN za ich bezinteresowne zaangażowanie, dzięki któremu misja Muzeum POLIN każdego dnia dociera do kolejnych osób.

„Bohaterowie dzisiejszej uroczystości wykazali się nieprzeciętnym zaangażowaniem w ochronę naszego wspólnego dziedzictwa, a także kreatywnością, uporem i determinacją. To dzięki nim ocalone od zapomnienia zostają nie tylko materialne ślady polsko-żydowskiej przeszłości, ale również historie, tradycje i doświadczenia przekazywane kolejnym pokoleniom” – podkreślił podczas gali prof. Dariusz Stola.

Nagroda POLIN jest przyznawana od 2015 roku. To wyróżnienie dla osób i organizacji, które często „pracując solennie ale  cichu, z dala od zgiełku  mediów” ocalają od zapomnienia historie, miejsca i ludzi. Laureatami nagrody są społecznicy pielęgnujący pamięć o historii polskich Żydów oraz przyczyniający się do kształtowania wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku.

Muzeum POLIN nagradza osoby, które w ostatnich latach wykazały się niezwykłym działaniem, postawą, dziełem czy wystąpieniem o istotnym wpływie na społeczną świadomość budowania relacji polsko-żydowskich oraz historii polskich Żydów.

Współorganizatorem konkursu jest Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

Mecenasem konkursu i gali finałowej jest Gregory Jankilevitsch i Jankilevitsch Foundation.

Projekt współfinansowany przez mieszkańców Norwegii i budżet krajowy w ramach programu Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe.

Anna Bernat (PAP)

abe/ aszw/